Interes kulturalny

Mieszane uczucia budzi tekst WO, który pisze, że "zapuszkowanie kolesi" od napisów wzbudziło w nim "oczywistą satysfakcję" jest zadowolony z zamknięcia serwisu napisy.org. Z racji wykonywanego zawodu jest uprzywilejowanym odbiorcą kultury, tak jak mogę się do pewnego stopnia uważać za uprzywilejowanego odbiorcę nauki. Nie chodzi tylko o "darmowy" dostęp do pewnych instytucji (filmowe premiery - subskrypcje czasopism), ale o uczestnictwo w odpowiedniej sieci, czy też "kręgu towarzyskim", który pozwala na legalne korzystanie z dozwolonego użytku. Uprzywilejowanie ma oczywiście swoje granice, których Orliński stara się nie przekraczać (chociaż to obchodzenie skutecznych technicznych zabezpieczeń może się różnie skończyć).
Nie mam zamiaru kwestionować tego, że dystrybucja tłumaczeń/napisów jest sprzeczna z prawem, tak samo jak zgodne z prawem jest ich tworzenie na własny użytek. To, że napisy.org zniknęły, a taki osloskop.net ciągle działa też jest w pewnym stopniu logiczne. Sprawa napisów raczej nie rozpocznie wielkiej dyskusji, rozsądne komentarze nie spotkały się z nadmiernym odzewem. Szkoda, bo być może czas, żeby problemy P2P, napisów, DRM awansowały kwestię dostępności kultury na poziom praw podstawowych? W końcu "prawa społeczne, ekonomiczne i kulturalne" już dawno uzyskały (odzyskały?) status praw podstawowych. Prawa społeczne i ekonomiczne są - szczególnie w UE - dość solidnie uregulowane, prawa kulturalne jakby mniej.
Artykuł 36 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej brzmi:
Unia uznaje i respektuje dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym na podstawie ustaw i praktyki krajowej, zgodnie z Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską, w celu wspierania spójności społecznej i terytorialnej Unii.
Po ludzku oznacza to dostęp do różnych ważnych usług - takich jak elektryczność, transport, telekomunikacja czy poczta. Tak jakoś wyszło, że dla rozwoju społeczno-ekonomicznego uznano taką infrastrukturę za ważną. Firmy telekomunikacyjne, pocztowe czy transportowe nie mogą dowolnie windować cen (co nie znaczy, że nie próbują), ani ograniczać dostępu. Wolny rynek to nie jest.
Tymczasem dla kultury proponuje się rozwiązania coraz bardziej liberalne. Własność jest święta, nie stać cię - nie musisz uczestniczyć. Z jednej strony zdrowy rozsądek podpowiada, że twórcy/artyści powinni mieć możliwość żądania dowolnej ceny za swoje produkty. Jest popyt, jest odpowiednia podaż, a ingerencja państwa spowoduje zakłócenia, które zburzą równowagę. Inny zdrowy rozsądek pyta jednak, czy na pewno jest to równowaga, o którą chodzi? Czy koszty społeczne wykluczenia, obejmujące np. zorganizowane piractwo (takie stadionowe), analfabetyzm (w szerokim znaczeniu), nie stają się za wysokie? Skoro cenimy interesy ekonomiczne, może czas zacząć cenić interesy kulturalne?
Interesy, czyli nic za darmo. Powszechność i dostępność nie musi oznaczać, że każdemu według potrzeb, a diabłu ogarek. Przedsiębiorstwa na rynkach regulowanych w związku z art. 36 radzą sobie w większości dobrze (z wyjątkiem może kolei regionalnych), więc medialne koncerny nie stoją na straconej pozycji. Aktualne modele biznesowe z jednej strony zadowalają największych producentów, z drugiej liczby dotyczące wymiany plików w sieciach P2P działają na wyobraźnię właścicieli praw, którzy liczą potencjalne zyski. A w danych o szalejącym piractwie zaledwie nieśmiało wspomina się o rynkach elektronicznych (które notują dwu- i trzycyfrowe tempo rocznego wzrostu), które mogłyby konkurować z internetową wymianą plików. Jeśli firmy telekomunikacyjne zaczynają powoli odchodzić od naliczania minutowego, oferują dodatkowe usługi (zresztą wkraczając na pole dostarczania treści - poprzez różne formy triple play), to znaczy, że nawet największe zmiany modeli biznesowych są możliwe. Przy zachowaniu dochodów.
Powszechny dostęp do kultury nie musi kłócić się z ochroną "własności intelektualnej". I nie uważam, żeby amerykańskie seriale, hollywoodzkie hity czy pop miały być z tego powszechnego dostępu wyłączone. Oczywiście nie da się interesów kulturalnych podciągnąć pod art. 36 karty, ale we wspólnotach europejskich początkowo też zakładano, że przepisy o ochronie konkurencji i wolnego rynku wystarczą do zapewnienia ochrony praw socjalnych i praw konsumenta...